QARAQALPAQSTAN, Nókis qalası, 2025-jıl 24-yanvar. Birlesken Milletler Shólkemi Rawajlanıw baǵdarlaması tárepinen Aralboyı regionınıń tájiriybe rayonlarındaǵı isbilermenler menen ushırasıw shólkemlestirilip, olar jergilikli isbilermenler, sonıń ishinde, hayal-qızlar hám jaslardıń biznes basqarıw kónlikpelerin arttırıwǵa qaratılǵan “Bir awıl – bir ónim” (OVOP) baǵdarlaması sheńberinde óz ónimlerin usındı. 15 jańa isbilermen ózleriniń siyrek ushırasatuǵın ónimlerin gibrid formatta xalıqaralıq ekspertlerge usınıs etip, YAponiya, ishki hám xalıqaralıq bazarlarǵa shıǵıw imkaniyatların bahaladı.
“Bir awıl – bir ónim” (OVOP) baǵdarlaması BMSh Rawajlanıw baǵdarlamasınıń “Aralboyı regionında klimatqa shıdamlı awıl xojalıǵı arqalı ózin-ózi támiyinlewdi qollap-quwatlaw joybarı” joybarı sheńberinde YAponiya Húkimetiniń qarjılay járdeminde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń tórt rayonında (Shımbay, Kegeyli, Nókis hám Xojeli) ámelge asırılmaqta.
OVOP baǵdarlamasınıń tiykarǵı maqseti – jergilikli isbilermenler hám máhállelerdi birlestirip, jergilikli resurslardan ónim islep shıǵarıw arqalı aymaqtıń ekonomikalıq potencialın rawajlandırıwdan ibarat. Qatnasıwshılar aldın “Bir awıl – bir ónim” (OVOP) hám “Kaizen” sıyaqlı yapon isbilermenligin rawajlandırıw usılları boyınsha oqıtıldı, bul bolsa házirgi qatnasıwshılarǵa ishki hám sırtqı bazarlarda básekige shıdamlı bolǵan biznesti tabıslı alıp barıw hám rawajlandırıw ushın ayrıqsha jergilikli resurslardan paydalanıp, ayrıqsha ónimler islep shıǵıw imkaniyatın berdi. OVOP baǵdarlamasın ámelge asırıw procesinde qatnasıwshılar OVOP metodologiyasın ózlestiredi, bul bolsa Aralboyı regionın institucionallıq rawajlandırıwǵa alıp keledi, biznes ideyaların qáliplestiredi, ónimlerdi ishki hám sırtqı bazarlarǵa alıp shıǵıw ushın tarmaqlar jaratadı.
Ushırasıwda hár qıylı jergilikli ónimler tanıstırıldı: Baxtiyar Jubayev óziniń biytákirar miywe palın YAponiyadaǵı kórgizbede kórsetiwge tayarlıq kórmekte, Gúlnar Aqılbekova eksport potencialı boyınsha yapon qánigeleri tárepinen sınaqtan ótkeriletuǵın gúmisli pecheneni islep shıǵarmaqta. Atap aytqanda, awıl xojalıǵı doktorantı Raushan Sharafatdinova tárepinen kapers ónimin islep shıǵarıwǵa ayrıqsha itibar qaratıldı – onıń ónimi duzlanǵan kapers ósimliginiń búrtiklerinen ibarat bolıp, quramında vitamin hám minerallar bolǵanı ushın hám aspazlıq, hám dárilik qásietke ie. Itibarlı tárepi, Aralboyı aymaǵında ósip atırǵan kapers jergilikli klimat sharayatına tabıslı beyimleskenligin kórsetedi, sebebi ósimlik qurǵaqshılıqqa jaqsı shıdaydı hám shorlanǵan topıraqlarda óse aladı.
Juldız Atabaeva ózi jetistirgen tábiyǵıy keptirilgen miyweler, sonıń ishinde, qurǵaqshılıqqa shıdamlı jergilikli jabayı jiyde miyweleri azıqlıq hám dárilik qásietleri menen bahalanıp, eksportqa shıǵarıw ushın perspektivalı bolıp esaplanatuǵının kórsetti. Klara Qudabergenova pal hám asqabaq tuqımınan tayarlanǵan siyrek ushırasatuǵın konfetlerdi, Zuxra bolsa óndiristi keńeytiw nietinde 12 jergilikli ónimnen granola tayarlaydı. Mayıplıǵı bolǵan shaxslar jámieti tárepinen qayta islengen materiallardan tayarlanǵan ekologiyalıq taza oyınshıqlar kórsetildi.
Barlıq ónimler BMSh Rawajlanıw baǵdarlamasınıń xalıqaralıq ekspertleriniń qatnasıwında óndiristi jetilistirgennen soń, zárúr sertifikat alıwdan soń birden-bir “OVOP Aral” platforması arqalı alǵa qoyıladı. Programma bes basqıshtan ibarat:
- Jergilikli islep shıǵarıwshılardı mobilizaciyalaw: joybar ózine tán resurslar hám ónimlerdi anıqlaw ushın bar jergilikli islep shıǵarıwshılar hám jańa biznes ideyalarına ie bolǵanlardı mobilizaciyalaydı.
- Ónimdi rawajlandırıw: baǵdarlama jergilikli islep shıǵarıwshılar menen ónimdi rawajlandırıw hám onıń tutınıwshılarǵa unamlılıǵın arttırıw boyınsha pikirlesiw hám másláhátlesiwlerdi (oflayn hám onlayn) óz ishine aladı.
- Seminar hám úskeneler: qatnasıwshılarǵa bar úskenelerdi jetilistiriw yamasa zamanagóy úskenelerdi satıp alıw boyınsha usınıslar, sonday-aq, grant resursların alıw ushın házirgi donorlıq joybarlar haqqında maǵlıwmat beriledi.
- Certifikatlaw: ónimlerdiń barlıq túrleri anıqlanǵannan keyin sertifikatlar alıw ushın zárúrli qádemler ámelge asırıladı.Currently, 20 participants have already started producing unique products, and by the end of the project, their number is planned to increase to 50. In February 2025, four products, including Bakhtiyar Dzhubaev’s licorice honey, Raushan Sharafatdinov’s capers, and Gulnar’s sesame cookies and sesame oil, will be presented at the FOODEX exhibition in Japan.